Back www.nrc.nl Gps Signaal Van Tientallen Vliegtuigen Bij Schiphol Verstoord Mogelijk Vanaf Een Schip Op De Noordzee A4941397
Het gps-signaal van tientallen vliegtuigen rond Schiphol is maandag verstoord. De vliegtuigen hadden hoogstwaarschijnlijk last van ‘ jamming ’, het opzettelijk verstoren van navigatiesignalen. Het is de tweede keer in vier maanden tijd dat dit in Nederland op grote schaal gebeurt. Voorheen had Nederland hier geen last van en waren vooral Oost-Europese landen doelwit.
Op maandagavond 9 november, om iets over zessen, zag amateur-spotter Kees Westerdijk uit Friesland plots tientallen vliegtuigen boven Nederland die hun gps-signaal verloren. Westerdijk heeft een antenne op zijn dak waarmee hij signalen van vliegtuigen ontvangt en publiceert die op zijn website FRL Radar . „Dit was uitzonderlijk”, zegt hij. „Ik dacht eerst dat mijn apparatuur kapot was.” Het incident, dat zo’n twintig minuten duurde, wordt bevestigd door de ‘vliegtuigintelligencesite’ Hexbird en de trackingwebsite GPSwise .
„GPS L+R FAIL”, meldde de piloot van een Boeing 737 van KLM om negentien minuten over zes aan de verkeerstoren. Beide gps-systemen van het toestel waren uitgevallen kort voordat het moest landen op Schiphol. Een piloot van Lufthansa meldde twee minuten later „GPS 1 FAULT” en direct daarna „GPS 2 FAULT”. Een Air France-piloot liet de verkeersleiding weten dat het gps-signaal vijftien minuten lang was uitgevallen. „Meerdere vliegtuigen hebben deze jamming op hetzelfde moment gemeld”, berichtte de Air France-piloot.
De luchtverkeersleiding bevestigt dat Schiphol die avond last had van verstoring van het zogenoemde RNP-navigatiesysteem. Zeven toestellen ondervonden hiervan hinder bij het landen, zegt de luchtverkeersleiding. De woordvoerder noemt het „aannemelijk” dat het door jamming kwam en zegt dat de verstoring geen gevolgen had voor de veiligheid. De toestellen „konden veilig landen met aanwijzingen van de luchtverkeersleider”.
Volgens de Amerikaanse data-analist John Wiseman, die navigatiesignalen van vliegtuigen verzamelt en gespecialiseerd is in het opsporen van jamming, hadden vooral toestellen hoog in de lucht last van de verstoring. De woordvoerder van de luchtverkeersleiding wist vrijdag niet van de tientallen toestellen die op grote hoogte overvlogen en gps-problemen hadden. De luchtverkeersleiding heeft het incident gemeld bij de veiligheidsdiensten. De Rijksinspectie Digitale Infrastructuur bevestigt dat het onderzoek doet naar de zaak.
Hoewel vliegtuigen en vliegvelden back-ups hebben waardoor een verstoring niet direct tot problemen leidt, kan jamming wel gevaarlijk zijn. Eind 2024 kwamen 37 mensen om het leven toen een toestel van Azerbaijan Airlines neerstortte – experts weten de problemen aan jamming. Afgelopen augustus crashte een medisch vliegtuig in een bergrug in New Mexico, nadat de gps was uitgevallen door jamming van het Amerikaanse leger.
Russisch wapentransport
De precieze aanstichter van gps-verstoringen is vaak moeilijk te vinden. Data-analist John Wiseman lokaliseerde de plek waar de verstoring vandaan kwam op de Noordzee, ten noorden van Texel. Volgens zijn data-analyse kwam de verstoring rondom zeeniveau, mogelijk van een schip. Op dat moment voeren zes schepen onder Russische vlag in het verdachte gebied. Drie daarvan – de Lady D , Lady R en Maia-1 – vormden volgens scheepsnieuwssites een konvooi voor Russisch wapentransport en werden geëscorteerd door de Russische marine. De drie schepen en hun eigenaar staan op de Europese sanctielijst wegens wapentransporten tussen Noord-Korea, Iran en Rusland. Het konvooi werd geschaduwd door NAVO-schepen, onder meer een Deens marineschip en een Frans oorlogsschip.
Het is onduidelijk of dit militaire konvooi ook daadwerkelijk de aanstichter was van de jamming. Wel maken volgens de internationale burgerluchtvaartorganisatie ICAO met name Rusland en Noord-Korea zich daar schuldig aan. ICAO riep die twee landen vorig jaar op om te stoppen met het verstoren van satelliet- en radiosystemen. Eerder dat jaar had Nederland samen met zeven andere Europese landen een klacht ingediend bij de Verenigde Naties over Russische verstoringen van Europese satellietcommunicatie, meldde nieuwsprogramma Nieuwsuur toen.
Het is de tweede keer dit jaar dat gps-signalen in het Nederlandse luchtruim worden verstoord. Op 23 juli gebeurde iets vergelijkbaars gedurende achttien minuten op de grens van het Verenigd Koninkrijk en Nederland. Daar hadden ook tientallen vliegtuigen last van, meldde de vliegtuigintelligencesite Hexbird destijds. De recente incidenten tonen dat ook West-Europa nu doelwit is van verstoringen.
Voorheen vonden dit soort verstoringen vooral plaats aan de Europese oostgrenzen, in Finland, Polen, de Baltische Staten en Roemenië. Rusland kan gps-signalen verstoren vanaf land in de exclave Kaliningrad, vanaf een plek ten noordoosten van Sint-Petersburg en vanaf de bezette Krim, blijkt uit analyses van amateuronderzoekers. Volgens de Litouwse telecomtoezichthouder heeft Rusland het aantal stoorzenders in Kaliningrad uitgebreid van drie begin 2025 tot 36 in mei dit jaar. Die stoorzenders reiken echter vrijwel niet tot West-Europa, waardoor jamming hier vooralsnog uitzonderlijk is.
De Nederlandse Luchtvaartautoriteit waarschuwde begin dit jaar voor de effecten van hybride oorlogsvoering op de vliegveiligheid, onder meer door jamming. De toezichthouder riep op tot betere „digitale weerbaarheid” bij luchtvaartbedrijven en let hierop bij inspecties.
Signaalverstoring in het luchtruim is een groeiend risico, zegt ook oud-AIVD’er Eric Schouten. Hij heeft een inlichtingen- en adviesbureau, Dyami, dat bedrijven adviseert over veiligheidsrisico’s. Sinds kort geeft zijn bedrijf ook electronic warfare -trainingen aan piloten in de burgerluchtvaart. Hij wijst erop dat jamming niet alleen vanaf de grond of vanaf een schip, maar ook vanaf rondvliegende drones gedaan wordt.
Maak NRC jouw voorkeursbron op Google
Bij Google kan je nu zelf aangeven welke nieuwsbronnen jij vaker wil zien in je zoekresultaten. Meer informatie
The full story
This article is one source in a clustered incident — the cluster page carries the summary, timeline and every other outlet covering it.
